Ga naar de inhoud
Let op: Om de gebruikerservaring op deze site te verbeteren gebruiken we cookies.

Welzijn op het werk: een gedeelde verantwoordelijkheid

Welzijn op het werk: een gedeelde verantwoordelijkheid


Met de nieuwe manier van werken (NWOW), gevolgd door de wetten op het wendbaar werken en de re-integratie, is welzijn op het werk de voorbije jaren niet meer uit de actualiteit weg te slaan. HR Magazine wijdde er een rondetafeldiscussie aan.

Afbakening

Nathalie Arteel is goed geplaatst om bij de aanvang van het debat de context te schetsen. Zij is ondernemer en helpt bedrijven in 39 landen bij het uitbouwen van een sterke cultuur op basis van waarderingsprogramma’s. Ze komt dagelijks in bedrijven waar ze mensen fysiek en mentaal ziet afhaken. De medewerkers voelen zich niet voldoende gewaardeerd. Voor haar is de definitie eenvoudig: “Welzijn gaat niet gewoon over gezond zijn. Het is met goesting opstaan en naar je werk gaan, daar mentaal en geestelijk goed functioneren en er energie uithalen.”

Welzijn gaat niet gewoon over gezond zijn. Het is met goesting opstaan en naar je werk gaan, daar mentaal en geestelijk goed functioneren en er energie uithalen.

Waardering

Volgens Arteel heeft waardering een belangrijke impact op het welzijn. “Dan gaat het niet alleen over complimenten geven, maar verbaal en non-verbaal de boodschap geven aan je medewerkers dat ze belangrijk zijn, dat ze het verschil maken. Hen duidelijk maken dat jij er voor hen bent, ook in moeilijke omstandigheden. Als ze iets goed doen in lijn met de waarden van je organisatie, dan moet je dat ook uitdrukken. Want van nature merken we eerder fouten op. We moeten leren naar de goede zaken te kijken en daarop in te spelen. Waarderen is dus goed gedrag zien en het voor je medewerkers benoemen. Net zoals in de sport, heeft iedereen regelmatig aanmoediging nodig. Zeker vandaag, want we zitten voortdurend in een veranderingstraject. Jezelf veranderen is al moeilijk, laat staan anderen. Als mensen dan uit hun comfortzone komen, dien je dat positief te benoemen. Je moet niet enkel reageren wanneer het fout gaat.”

Work-lifeblending

Guido Merckx (Essent) pikt in op de uitgebreide definitie. De zware competitie in de sector van gas en elektriciteit heeft zo zijn gevolgen op het welzijn van zijn medewerkers. “Co-creatie, gedrag en cultuur zijn voor mij de basisbegrippen om aan ‘well-being’ te doen. We vertrekken van wel-zijn. Het ‘zijn’ gaat over wie je eigenlijk bent. Het is niet voldoende dat je de medewerker benadert vanuit zijn functie op het werk. Hij is ook een mens in een privécontext. Vandaag is er een tendens om mensen in hun geheel te zien. Vroeger mocht dat niet. Werk en privé waren veel meer gescheiden. Work-lifebalans is work-lifeblending geworden. Leidinggevenden moeten vandaag ook begrip kunnen hebben voor wat de medewerkers voor 9 uur en na 17 uur meemaken.”

Vandaag is er een tendens om mensen in hun geheel te zien. Vroeger mocht dat niet. Werk en privé waren veel meer gescheiden. Work-lifebalans is work-lifeblending geworden.

Bredere context

Katerina De Clerck schuift aan tafel met haar ervaring als projectleider rond psychosociaal welzijn bij VDAB. Zij brengt het gesprek op de verantwoordelijkheid voor welzijn. “Ik wil het geheel breder bekijken. Bij VDAB zien we de verantwoordelijkheid voor welzijn zowel bij het individu als bij de organisatie. Wanneer we acties op poten zetten ter bevordering van het welzijn, trachten we daarom steeds op 4 niveaus te werken. De organisatie moet faciliteren en mogelijkheden bieden. De werknemer, het team en de leidinggevende nemen individueel hun verantwoordelijkheid ten opzichte van elkaar. Als netwerkregisseur van de arbeidsmarkt is dat steeds ons advies. We geloven in het 'walk your talk'-principe en passen dit dus ook intern toe.”

Coaching

Katerina De Clerck gelooft sterk in de rol van coaching bij het bewaken van het welzijn. VDAB heeft een klein professioneel team van coaches dat werkt met het topmanagement. “Daarnaast hebben we ook teamcoaches, persoonlijke coaches, evenals stress en burn-out coaches. Dat kunnen ook rollen zijn, waarbij een medewerker zich na interne opleiding beschikbaar kan stellen als coach voor collega's. We willen in de toekomst steeds preventiever werken rond welzijn, niet wachten tot het te laat is. We voelen daarvoor de polsslag van onze mensen via de coaches en bevragingen.”

Bevragingen als uitgangspunt

Maarten Stieperaere is ook voorstander van bevragingen als uitgangspunt voor algemeen welzijn. Hij leidde als HR-verantwoordelijke een project over tijd- en plaatsonafhankelijk werken. Hij greep dat aan om het welzijn van de werknemers te verbeteren. “We pakten het aan via participatie, co-creatie en deepdemocracytechnieken. Het vertrekpunt was bevragingen en metingen want die zijn de ideale gelegenheid om met mensen in dialoog te gaan. Cijfers zijn een goede kapstok waaraan je gesprekken kunt ophangen. Mensen brengen dan enthousiast ideeën aan en tonen betrokkenheid. We merkten dat ze betekenis zien in wat we samendoen. We hielden dialoogsessies met iedereen waaruit veel te halen viel. Achteraf bleek dat we 95 procent tevreden mensen hadden over de aanpak, omdat hun mening gehoord werd en omdat die telde.”

Het vertrekpunt was bevragingen en metingen want die zijn de ideale gelegenheid om met mensen in dialoog te gaan. Cijfers zijn een goede kapstok waaraan je gesprekken kunt ophangen. Mensen brengen dan enthousiast ideeën aan en tonen betrokkenheid.

Meten is weten

Als medisch directeur is Bart Garmyn mee verantwoordelijk voor de externe dienst bij Securex. Hij volgt in die hoedanigheid met zijn collega’s een 350.000-tal werknemers. Een aantal zaten al aan zijn bureau voor welzijnsproblemen. Als organisatie die veel bedrijven begeleidt, zet Securex sterk in op bevragingen. “Meten is weten. Wanneer we vragen wat welzijn is, krijgen we antwoorden rond psychisch, fysiek en emotioneel welbevinden. In dat kader hebben we een eenvoudige online welzijnstool ontwikkeld. Bedrijven komen snel te weten waar zich de zwakke welzijnspunten bevinden en gommen die via gerichte actieplannen weg. In de welzijnswijzer komt de hele psychosociale problematiek aan bod. Het is een goedkope interactieve manier van werken die je geregeld kan herhalen om te zien of de toestand verbetert.”

Bedrijven komen snel te weten waar zich de zwakke welzijnspunten bevinden en gommen die via gerichte actieplannen weg. In de welzijnswijzer komt de hele psychosociale problematiek aan bod.

Preventief

Guido Merckx kent de welzijnswijzer. Daardoor leerde zijn organisatie dat ze nog meer konden inzetten op veiligheid en gezondheid. “De tool en de daaropvolgende gesprekken toonden ons ook dat we op een aantal aspecten sterk scoorden. Zo bleek er een groot vertrouwen te bestaan tussen de werknemer en de leidinggevende. Dat is een heel sterk punt om aan welzijn te werken. We startten het project ‘Reload’ waarbij de medewerkers - samen met het CPBW - onder andere yogasessies, basketbalinitiatie, cardiotraining en stoelmassages organiseerden. De medewerkers doen het zelf en dat maakt het ook zo sterk. Je werkt preventief aan gezondheid, welzijn en steun via een uitgebreid aanbod. Er is voor elk wat wils, dat is het beste voor de medewerkers.”

We startten het project ‘Reload’ waarbij de medewerkers - samen met het CPBW - onder andere yogasessies, basketbalinitiatie, cardiotraining en stoelmassages organiseerden. De medewerkers doen het zelf en dat maakt het ook zo sterk.

Stijging burn-out

Guido Merckx stelt dat de initiatieven het sterkst zijn wanneer ze van de mensen zelf uitgaan en HR alleen faciliteert. “We gebruiken bijvoorbeeld welkomkaartjes. Die sturen we naar mensen die bij ons komen werken. Dat heeft impact. Bovendien hebben we een doos wenskaartjes bij HR ter beschikking. Daaruit komen medewerkers kiezen om hun collega’s bij belangrijke levensmomenten een berichtje te sturen. En dat werkt fantastisch. De beste dingen zijn vaak eenvoudige die vanuit de mensen zelf komen.”
Ook al maken veel meer ondernemers werk van preventie, het aantal langdurig zieken en mensen met een burn-out blijft stijgen. Guido Merckx ziet een maatschappelijk fenomeen. “De stress bevindt zich overal, ook naast het werk. Bij mensen die wegvallen, is de reden bijna nooit het werk alleen. Uit de contacten die we met hen onderhouden blijkt dat ook de privécontext mee speelt. Het werk is maar een onderdeel van het leven.”

De stress bevindt zich overal, ook naast het werk. Bij mensen die wegvallen, is de reden bijna nooit het werk alleen. Uit de contacten die we met hen onderhouden blijkt dat ook de privécontext mee speelt.

Herstarten

Bart Garmyn is als arts goed geplaatst om hierover mee te spreken. “Het is inderdaad een breed maatschappelijk gegeven. In onze ziekengids is nog altijd geen sprake is van burn-out als ziekte. Ondertussen is het onrustwekkend dat het aantal langdurig zieken exponentieel stijgt, vooral bij de vijftigplussers. Het massaal op ziekteverlof gaan brengt me trouwens bij de re-integratieproblematiek. Daar zien we dat het systeem nog helemaal niet werkt. In 60 procent van de gevallen komt de werknemer met een doktersattest in de hoop ontslagen te worden. Slechts in negen gevallen op de honderd komt het initiatief van de adviserende geneesheer. Het kan nochtans nuttig zijn om mensen snel in verbeterde omstandigheden te laten herstarten. Als het werk een deel van het probleem is, is het wellicht ook een deel van de oplossing.”

Als het werk een deel van het probleem is, is het wellicht ook een deel van de oplossing.

Dialoog

Maarten Stieperaere gelooft in preventie en pleit voor constante dialoog. Een leidinggevende moet wat hem betreft geregeld spreken met zijn werknemers en goed luisteren hoe het met hen gaat. Misschien moet het werk worden herverdeeld of anders aangepakt? “Ik heb een goede medewerker die niet graag voor een groep spreekt. Ik liet hem zijn gesprekken allemaal individueel doen en daar heeft de man veel energie uit gehaald. Het proces duurde iets langer maar de resultaten waren ook veel beter. Je mensen appreciëren dergelijke zaken. Wanneer je als leidinggevende zelf eens iets nodig hebt, staan ze klaar voor je.”

Voorzichtig contact

Katerina De Clerck volgt de redenering, maar denkt dat het erkennen en behandelen van burn-out als ziekte alleen niet voldoende is. “Opnieuw vertrekt je vooral vanuit curatief denken. Stress thuis en op het werk blijft de trigger, waardoor we dus nog meer moeten inzetten op preventie. We houden contact met mensen die even moeten afhaken. Vroeger werden ze angstvallig met rust gelaten. Nu blijven we - weliswaar voorzichtig - in contact. Lang voor de re-integratiewetgeving pasten we dit al toe. We proberen snel af te spreken hoe we stap voor stap kunnen heropstarten vanuit een positieve psychologie. We kijken naar wat al kan, en niet alleen naar wat nog niet kan.”

Externe of interne hulp

Bart Garmyn verwijst naar Volvo die externen inschakelde om contact te leggen met langdurig zieken, omdat met dat soort hulpverleners elke hiërarchische band ontbreekt. Dat evolueerde heel snel naar een in stand gehouden communicatie en leidde tot sneller en beter actief hernemen. Guido Merckx laat dat initiatief over aan een van zijn HR-medewerkers die goed is in het creëren van vertrouwen bij de langdurig afwezigen. “Hij laat hen thuis bloemen bezorgen en houdt ze op de hoogte van de wettelijk te volgen stappen. Dat werkt goed.”

Vertrouwen

Nathalie Arteel (Arteel) wijst er tot slot op dat iedereen zich bewust moet zijn dat het eigen professioneel welzijn voor een deel in het algemeen welzijn ligt. “Om onze gezondheid te behouden, moeten we de lat voor onszelf hoog durven leggen. Het is belangrijk veel aandacht te besteden aan onze fysieke en mentale gezondheid. Je voeding en je beweging moeten op punt staan. Het komt erop aan voldoende te investeren in jezelf en er goed mee om te gaan. Dat vraagt de nodige discipline. Als ondernemer wordt er veel van je verwacht. Je moet niet alleen een goede baas zijn, ook je klanten verwachten veel van je, om nog niet te spreken over de rol in je gezin. En dit kan ik alleen maar als ik bewust kies om elke dag weer te investeren in mijn mentale en fysieke gezondheid. Zo niet was ik al tien keer onderuitgegaan. Ik zie mensen vaak uit balans gaan door hun voeding, levensstijl, beweging en mentaal denken. Maar net zoals bij gezonde voeding is het ook belangrijk om je mentaal te voeden met de juiste positieve en opbouwende dingen. Want je wordt wat je eet. Letterlijk en figuurlijk. Ik denk dat we ondanks de vele mooie initiatieven in het bedrijfsleven nog een lange weg af te leggen hebben.”