Ga naar de inhoud
Let op: Om de gebruikerservaring op deze site te verbeteren gebruiken we cookies.

Meer met minder macho-man

Meer met minder macho-man

Bedrijven, zet jullie schrap, want ‘doorgeschoten’ mannelijk gedrag kan uw organisatie en zij die er werken ernstige schade toebrengen. Vijf tips voor HR om genderstereotypering te doorbreken en de m/v-tegenstellingen te overstijgen.

Het gaat niet goed met de westerse man. Dat beeld blijft scherp hangen na het lezen van ‘Is bont en blauw een mannenkleur’. Dat er iets aan de hand was, bleek al in 2007, tijdens en na de financiële crisis. “Het aantal mannelijke zelfmoorden steeg significant”, vertelt auteur Katrien Van der Heyden. “Velen voelden zich machteloos en mislukt in hun rol van broodwinner. Het onvermogen om hun persoonlijke verliezen in te dijken, hun jobs te behouden, hun kroost het bevoorrechte leven te geven dat ze gewoon waren: het dreef mannen, meer dan vrouwen, tot zelfmoord”.

Chronische geldingsdrang
Niet alleen een verstikkend kostwinnermodel drijft mannen (én vrouwen) tot wanhoop. De auteur, die zich als genderexperte sinds 2009 vooral in mannenstudies bekwaamt, kwam na veel gesprekken met mannen over hun mannelijkheid tot onthutsende conclusies. “De mythe wil dat mannen de succesverhalen van onze samenleving zijn. Voor veel mannen is het tegendeel waar. Ze zitten gekneld in een voorgevormd verwachtingspatroon, een ongezonde concurrentiedrang en een traumatiserende wedloop naar de top van de machtspiramide. Onderaan bevindt zich een grote groep met weinig vooruitzicht om ooit hogerop te komen. Wie aan de top zit, voelt zich op het einde van zijn loopbaan vaak vervreemd van partner en kroost.”

Mannen vaker slachtoffer van geweld
Natuurlijk stappen veel mannen (zoals veel vrouwen) niet mee in die ratrace. Maar een grote groep is in het barre landschap verlopen gelopen, of erger: heeft er zichzelf verloren. Dat heeft ingrijpende gevolgen, voor henzelf en hun omgeving. Naast de zelfmoorden, die vooral het mannelijk deel van de bevolking treffen, zijn het vooral mannen die ziek worden omdat ze zich niet verzorgen, vooral mannen die drugs gebruiken en (seksueel) geweld plegen. Waar we ons minder van bewust zijn, is dat mannen ook vaker dan vrouwen het slachtoffer van geweld zijn. Terwijl in Europa in de leeftijdscategorie onder 65 jaar elk jaar 300.000 vrouwen sterven, gaat het bij mannen om 630.000 sterfgevallen. Het gigantische overschot aan mannelijke kant is vooral te wijten aan geweld. De moeizame relatie tussen mannen en macht leidt bovendien tot destructief of toxisch gedrag waarvan veel vrouwen (na #metoo) de (niet meer zo) zwijgende slachtoffers zijn.

Ruimte voor verbinding
Toxische mannelijkheid uit zich bijvoorbeeld in vervreemding, misbruik of ‘victim blaming’. “Lichtere vormen zijn het objectiveren van vrouwen of nog het zich gediscrimineerd voelen als het bedrijf een actieplan opstelt om vrouwen gelijke kansen te geven.” Omdat toxische mannelijkheid de hele samenleving en ons economisch systeem hypothekeert, is het hoog tijd voor verandering, vindt Katrien Van der Heyden. Het hokje waarop in grote letters ‘man’ staat, dient opengebroken. “Er moet ruimte komen voor authenticiteit en verbinding, voor emoties of vaardigheden waar jongens (en meisjes) door hun geslacht vaak van kindsbeen geen toegang tot hebben. Heel vaak gebeurt die genderstereotypering – die ons verhindert talenten en emoties tot ontplooiing te brengen – onbewust.”

Natuur of cultuur?
Een eerste stap is stoppen met alle verschillen tussen mannen en vrouwen biologisch te verklaren. “Wetenschappelijk onderzoek toont overtuigend aan dat niet testosteron aan de basis van roekeloos, macho- of gewelddadig gedrag ligt. Als een verschijnsel niet biologisch is, dan is het cultureel. Die cultuur, dat zijn wij zelf. Met z’n allen, elk in zijn of haar rol, kunnen we het tij keren en zorgen voor een wereld waarin jongens en meisjes, mannen én vrouwen zich beter voelen.”

Vijf tips om op het werk genderstereotypen te doorbreken

1/
Breek met een hypermasculiene cultuur
Onderzoekster Avivah Wittenberg-Cox meent dat de hypermasculiene cultuur in de hoogste regionen van organisaties – gekenmerkt door assertiviteit, competitiedrang, risico’s nemen, moed en doorzetting, voet bij stuk houden – ervoor zorgt dat de wereld in de problemen komt. “In de financiële sector werden generatie na generatie leiders benoemd die steeds meer lef tentoonspreidden: een manier om te tonen dat ze klaar waren voor de top. Zo ontstaat inteelt van toxisch mannelijke eigenschappen, wat uiteindelijk 'wolves of wall street' creëert. Terecht stelt de onderzoekster dat meer vrouwen aanwerven ons niet vooruit helpt indien we hen op dezelfde criteria selecteren. We hebben nood aan mannen én vrouwen die een ander leiderschapsprofiel bezitten, een met meer empathie, nederigheid, zorg, sterk in consensus, participatie, ondersteuning...”

2/
Herdenk de werkorganisatie
Een mooi voorbeeld zag de auteur in een bedrijf waar de CEO met pensioen ging. “Geen van de vijf directieleden wou zijn plek innemen. Ze waren er getuige van geweest hoe de man zich haast had doodgewerkt. Bij gebrek aan kandidaten besloten ze afwisselend het CEO-schap op zich te nemen, telkens met de assistentie van de vorige en volgende CEO. Dit bleek veel beter combineerbaar met hun privé-leven. Slimme oplossingen als deze laten elke volwassene, vrouwen én mannen, toe zorgtaken op te nemen. Dat zal met onze omgekeerde bevolkingspiramide broodnodig zijn.”

3/
Voer nultolerantie in voor pestgedrag
Ontwikkel een ferm beleid rond pesten en (seksueel) grensoverschrijdend gedrag. Mannen zijn vaakst dader en vrouwen slachtoffer. Lach niet met seksistische grapjes. “Er is moed voor nodig om collega’s aan te spreken als je betuttelend gedrag ten opzichte van vrouwen merkt – zoals ‘mensplaining’ (een man die een vrouw iets uitlegt omdat hij veronderstelt dat ze het niet begrijpt), ‘hepeating’ (een man die het idee van een vrouwelijke collega pikt) of ‘broferencen’ (mannen die vrouwen negeren in zakelijke conversaties). Velen ergeren er zich aan, maar weinigen durven het openlijk in vraag stellen. Dat komt omdat we bang zijn om zelf voorwerp van spot te worden. Naast moed, vergt het vertrouwen om zo’n gedrag aan de kaak te stellen. Daarin spelen leidinggevenden een cruciale rol.”

4/
Maak komaf met vrouwen- vs mannenwerk
Waarom zijn in ons land 86 procent van de ICT’ers mannen? “Dat is geen biologisch voorbestemde keuze. Talenten krijg je als bij toeval toebedeeld, ongeacht je geslacht. Aanvankelijk was ICT zelfs een door vrouwen gedomineerd domein, maar rolmodellen als Ada Lovelace of Margaret Hamilton zijn uit ons historisch geheugen gewist. Nu kennen we enkel nog Steve Jobs of Bill Gates.”
Het ontbreekt jongens niet aan het vermogen om te luisteren, empathisch te zijn etc., wel aan opvoeders en een omgeving die hen stimuleren om die vermogens te ontwikkelen. Zo gaan talenten verloren. Seksegesegreerde beroepen in stand houden, houdt ook het gevaar in van een te doorgedreven mannelijke of vrouwelijke bedrijfscultuur. De auteur interviewde ooit mannen die werkten in de voorschoolse kinderopvang. De discriminatie was schokkend. Niet alleen bekeken sommige ouders hen als potentiële pedofielen – in één instelling kregen ze het verbod kinderen op schoot te nemen – hun vrouwelijke collega’s maakten hen duidelijk dat zij de afvoer moesten herstellen en de gebroken lampen vervangen.

5/
Leg de nadruk op menselijkheid
We hebben niet méér mannelijkheid of vrouwelijkheid nodig, besluit Katrien Van der Heyden, wel meer menselijkheid. Het gaat om de balans, een gezonde dosering tussen wat we benoemen als mannelijk en vrouwelijk. “Cruciaal is het besef dat we kunnen leren om als collega’s ‘voor’ en niet ‘tegen’ elkaar te zijn. Het is perfect mogelijk samen te werken met respect voor ieders talenten, zonder dat iemand zich bedreigd of vernederd voelt. We mogen nooit vergeten dat mannen en vrouwen elkaars bondgenoten zijn in een strijd tegen stereotypen.”

“Is bont en blauw een mannenkleur? Man-zijn in tijden van grensoverschrijdend gedrag” van Katrien Van der Heyden verscheen bij Witsand uitgevers.